Δημοσιογραφικά καρμπόν και τραστ

 

Την πρώτη επαφή με τις παραπάνω έννοιες την είχα πριν χρόνια, όταν αγόρασα το βιβλίο του Λυκούργου Κομίνη "Η κρίση του ελληνικού Τύπου", γραμμένο το 1985 (είναι πάντα επίκαιρο θέμα η κρίση στη δημοσιογραφία, φαίνεται είναι αρρωστιάρα η καημένη...). Στο βιβλίο αυτό, ο Κομίνης δίνει στον αναγνώστη να καταλάβει τα στραβά που υπονόμευαν τότε την εμπιστοσύνη του κόσμου στα Μέσα (το εξής ένα, την εφημερίδα). Ομολογώ πως δεν είχα ξανακούσει για τα καρμπόν και τα τραστ και μου έκανε τρομερή εντύπωση ότι μέσα σε ένα τόσο σεβαστό επάγγελμα (τότε) ήταν οργανωμένη τόσο καλά μια τέτοια μπαγαποντιά. Πρόσφατα, ξαναήρθα σε επαφή με κείμενο του Κομίνη, αυτή τη φορά ως ύλη σε εξέταση, με τους όρους αυτούς να αποτελούν μέρος της. Επειδή θεωρώ ότι αποτελεί κομμάτι της δημοσιογραφικής παράδοσης και ότι αν θέλει κανείς να εμβαθύνει στο γνωστικό του αντικείμενο πρέπει να μάθει την ιστορία του, με τα καλά και τα άσχημα, παρακάτω ακολουθεί ένα απόσπασμα από το προαναφερθέν βιβλίο για την επεξήγηση των όρων αυτών.

Αφού μας εξηγήσει ο συγγραφέας τη μετάβασή του από το ρεπορτάζ (και τι έπρεπε να προσέχει ως ρεπόρτερ) στη δουλειά του υλατζή (και το πώς έπρεπε να κάνει "κοπτοραπτική" στα κείμενα) και την ικανότητά που ανέπτυξε στο να διακρίνει ποιος είναι συντάκτης κάθε κειμένου από το γραφικό χαρακτήρα του σημειώματος που λάμβανε (ναι, τα γράφανε στο χέρι τότε τα κομμάτια, οι γραφομηχανές ήταν αξεσουάρ των διανοούμενοι, ενώ το κομπιούτερ ήταν τόσο σπάνιο όσο ήττα της Λίβερπουλ φέτος), ο Κομίνης μας λέει ότι κάποια στιγμή έκανε την εξής ανακάλυψη: "Ξαφνικά μια μέρα διαπίστωσα ότι κάποια χειρόγραφα ήταν... αντίγραφα!.

Μια άλλη μέρα ήταν τόσο εξασθενημένο το καρμπόν που είχε χρησιμοποιηθεί και τόσο «ακαταλαβίστικα» τα γράμματα του συντάκτη, που μου ήταν αδύνατο να βγάλω νόημα. Απευθύνθηκα σε έναν πιο παλιό και ζήτησα τα φώτα του. «Ξέχασέ το -- μου απάντησε-- είναι του Πειραιώτη». [...] «Και γιατί γράφει σε αντίγραφα;» ρώτησα. Το γέλιο του συνομιλητή μου, ακολούθησε το «καρφί» του: «Γιατί στέλνει τα ίδια σε όλες τις εφημερίδες που συνεργάζεται»...

Πρώτη φορά άκουγα για το καρμπόν. Μια έννοια που στην δημοσιογραφία δεν έχει το νόημα του επανθρακωμένου χαρτιού, που, αν πατηθεί με την πένα, δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας αντιγράφου. Στη δημοσιογραφία η λέξη «καρμπόν» θα πει ταυτοειδησεογραφία. Είναι το κοινό όνομα που ακούνε τα κανάλια ταυτόσημων ρεπορτάζ και που υποχρεώνουν τους δημοσιογράφους, οι οποίοι ανήκουν στο ίδιο κανάλι, όχι μόνο να δίνουν στις εφημερίδες τους τις ειδήσεις που γράφουν οι υπόλοιποι του «καναλιού», αλλά έχουν το «δικαίωμα» να απορρίπτουν κατηγορίες «ειδήσεων» και να επιβάλλουν και τις πιο πολλές φορές και το πώς θα γραφτεί η είδηση.

Το «καρμπόν» στη δημοσιογραφική ορολογία είναι πια το δημοσιογραφικό τραστ. Είναι οι ομάδες που συγκροτήθηκαν από συντάκτες που κάνουν το ίδιο ρεπορτάζ για διαφορετικές εφημερίδες. Αυτές οργανώνονται κατά «στρατιωτικό» σχεδόν τρόπο. Οριοθετούν την ειδικότητά τους. Περιχαρακώνουν τα κοινά τους συμφέροντα και επιτρέπουν την «είσοδο» μέσα στην ομάδα μόνο σε εκείνους, οι οποίοι θα τηρούν τους κανόνες του παιχνιδιού που επιβάλλει το τραστ. Δηλαδή: όποιος από τα μέλη «ανακαλύψει» μια είδηση, είναι υποχρεωμένος να ανακοινώσει και στους υπόλοιπους• αν παραβεί τον κανόνα, θα υποστεί τέτοιου μεγέθους γκάφες, που δεν αποκλείεται να απολυθεί από την εφημερίδα του."

Ακολουθεί περιγραφή ενός περιστατικού στο οποίο η Λίνα Αλεξίου έσπασε το τραστ  και δεν κοινοποίησε είδηση που αλίευσε και είχε ως αποκλειστικό (μια εξέλιξη για ένα ρημάδι οικόπεδο 14 στρεμμάτων στη θέση Ροδινή Αχαΐας του Μένιου του Κουτσόγιωργα, για να θυμάστε οι παλιοί και να μαθαίνουμε οι νέοι😜) στο "δίκτυο", ως μη όφειλε, με αποτέλεσμα τη λυσσώδη προσπάθεια, εκ μέρους τραστ, υποτίμησης της αξίας και της είδησης αλλά και της δημοσιογράφου. Έπειτα, ο Κομίνης δίνει κι άλλα παραδείγματα που υπογραμμιζουν την αγελαία φύση των τραστ και τη νοοτροπία που τα διείπε τότε και μαστίζει αιωνίως τον κατσικότοπο, την επίτευξη του μέγιστου δυνατού με την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια.. Όπως στην περίπτωση της νεαρής συντάκτριας που, όταν της ζήτησε ο Κομίνης να κάνει ρεπορτάζ για κάποιο θέμα, απευθύνθηκε στο δίκτυό της από το οποίο και έπαιρνε αλλά και έδινε πληροφορίες, "πηδώντας" το στάδιο της πραγματικής, κοπιώδους,  έρευνας και συλλογής στοιχείων, με αποτέλεσμα να γραφτούν πανομοιότυπα ρεπορτάζ στις εφημερίδες όπου δούλευαν. Ή της έταιρης συντάκτριας, η οποία λόγω απειρίας, ομολόγησε ότι αν δεν δώσει τις πληροφορίες της στα "παιδιά του τραστ", θα την βλάψουν με τις ανακρίβειες που θα την "ταΐζουν". Η ζημιά που προκαλείτο από αυτή την πρακτική είναι εύκολο να γίνει κατανοητή. Στασιμότητα και αγκύλωση στην καλύτερη, μονολιθική ενημέρωση ολοκληρωτικού τύπου στην χειρότερη. 

Κάθε ομοιότητα με τις σημερινές συνθήκες στον Τύπο και τη δημοσιογραφία δεν είναι *διόλου* τυχαία. :Ρ

Αφτά.