Δημοσιογραφική δεοντολογία στα χρόνια της χολέρας

Γίνεται κουβέντα (κυρίως στο τουίτερ) από χτες για το δημοσίευμα της Καθημερινής για το Μάτι. Πριν πάμε όμως στο τι συζητιέται στο διαδίκτυο, λίγα λόγια για το θέμα: η εφημερίδα έβγαλε ένα ηχητικό ντοκουμέντο (για να είμαι ακριβής, αποσπάσματα) στο οποίο ο πρώην αρχηγός ΠΣ Ματθαιόπουλος, αρχηγός επιχειρήσεων τη μέρα της καταστροφής στο Μάτι και με άμεσο ενδιαφέρον για την έκβαση της έρευνας για τους υπεύθυνους της καταστροφής, απείλησε ευθέως τον εμπειρογνώμονα Λιότσιο, που είχε αναλάβει την έρευνα, πως αν δεν βγάλει "λάδι" τους ανωτέρους του, θα τον καταστρέψει, ηθικά και οικονομικά. Επικαλέστηκε μάλιστα άνωθεν εντολή για αυτό, λέγοντας πως η ίδια η υπουργός (Γεροβασίλη) του είπε να κάνει αυτή την παρέμβαση.

Με βάση αυτά λοιπόν, τίθενται ορισμένα ερωτήματα: Γιατί τώρα; Γιατί η Καθημερινή, που διάκειται φιλικά προς την κυβέρνηση, και αμείφθηκε αδρά γι αυτό (λίστα Πέτσα); Μήπως θέλουν να κρύψουν κάτι άλλο; Θεμιτά ή αθέμιτα, καλοπροαίρετα ή όχι, αυτά είναι τα ερωτήματα.

Σίγουρα όταν έχεις ένα τέτοιο ντοκουμέντο στα χέρια σου, δεν το αφήνεις ανεκμετάλλευτο. Περιμένεις την κατάλληλη στιγμή να το πλασάρεις, όταν θα έχει το μεγαλύτερο αντίκτυπο κι ως εκ τούτου θα φέρει κόσμο στο μαγαζί σου. Άλλωστε, τα ΜΜΕ είναι επιχειρήσεις και επιδιώκουν το μέγιστο δυνατό κέρδος, ν' ες πά; (στην Ελλάδα δεν έχει έρθει καν η συζήτηση για αλλαγή επιχειρηματικού μοντέλου των ΜΜΕ που γίνεται στο εξωτερικό... αλλά αυτό είναι άλλο ζήτημα). Το ότι η "Κ" είναι φιλικά προσκείμενη στη δεξιά δεν είναι αθέμιτο, όλοι έχουν τις συμπάθειές τους. Προφανώς κι αυτό έπαιξε ρόλο στο ότι επιλέχτηκε για αυτή τη δημοσιοποίηση υλικού. Φυσικά, το τοπίο της δημοσιογραφίας στη χώρα δεν είναι αγγελικά πλασμένο, βάζω το χέρι μου στη φωτιά ότι για το ένα ηχητικό που δημοσιοποιήθηκε, και που όλως τυχαίως περιέχει επιβαρυντικά στοιχεία για τους πολιτικούς αντιπάλους των "δικών" μας, έχουν θαφτεί άλλα δέκα που δεν βολεύουν το αφήγημά μας... Το παιχνίδι αυτό όμως δεν είναι δίχως κανόνες, όπως θέλουν να παρουσιάζουν κάποιοι αυτοαποκαλούμενοι δημοσιογράφοι. Υπάρχουν, όπως και σε άλλα επαγγέλματα, κανόνες δεοντολογίας.

Πρέπει να επισημάνουμε μια ειδοποιό διαφορά της δημοσιογραφίας απ' τ' άλλα επαγγέλματα. Υποτίθεται ότι η δημοσιογραφία είναι λειτούργημα που συμβάλλει στο δημόσιο διάλογο με τρόπο θετικό, ενημερώνει υπεύθυνα και σφαιρικά, δίνοντας όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα στους πολίτες για τα τεκταινόμενα έτσι ώστε να παίρνουν ορθές αποφάσεις, βελτιώνοντας την ποιότητα της δημοκρατίας μας. Η λέξη κλειδί εδώ είναι το "υποτίθεται". Ωστόσο, παρά το κατάντημα της δημοσιογραφίας, οι κανόνες δεοντολογίας πρέπει να τηρούνται.

Στο δημοσίευμα της "Κ" δίνεται υλικό από εν εξελίξει υπόθεση, παραβιάζοντας τη μυστικότητα της προδικασίας (πράγμα όχι πρωτοφανές μεν, καταδικαστέο δε). Αυτό αντίκειται στο εδάφιο η' του άρθρου 2 που κάνει λόγο για συλλογή και διασταύρωση πληροφοριών με δημοσιογραφικά θεμιτές μεθόδους. Επίσης, το ηχητικό χρησιμοποιείται χωρίς καμία επιφύλαξη ως προς την αυθεντικότητα του. Δεν τηρείται κανενός είδους απόσταση από το περιεχόμενο, το οποίο υιοθετείται αυτούσιο, χωρίς καμιά επιφύλαξη, για να αποδώσει η συντάκτρια δόλο, μη σεβόμενη το τεκμήριο της αθωότητας και προδικάζοντας δικαστική απόφαση, πράγμα που απαγορεύεται ρητά από τις αρχές δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ (άρθρο 2, εδάφιο γ).

Πρώτιστο καθήκον του δημοσιογράφου είναι η δημοσιοποίηση όλης της αλήθειας, να σέβεται το διακριτό της είδησης και του σχολίου, να μην επηρεάζεται από προσωπικές απόψεις στη μετάδοση μια είδησης, αναγράφονται μεταξύ άλλων στο πρώτο άρθρο των Αρχών Δεοντολογίας. Παρακάτω, στο άρθρο 3, αναφέρεται ότι η ισηγορία και η πολυφωνία είναι το οξυγόνο της δημοκρατίας. Όλα αυτά αγνοήθηκαν στο ρεπορτάζ της "Κ". Και μόνο το γεγονός ότι δε ζητήθηκε καν η άποψη της Γεροβασίλη (η οποία έστειλε εξώδικο στην "Κ", που δηλώνει παραπλανημένη από αναξιόπιστες πηγές!) για όσα λέγονται εις βάρος της στο ηχητικό, αποτελεί απόδειξη της περιφρόνησης των παραπάνω αρχών δεοντολογίας.

Όλα τα παραπάνω δεν είναι κενοί νομικισμοί, ούτε θα έπρεπε να παραβλέπονται οι κανόνες όταν  νομίζεται ότι υπάρχει εξαιρετική ανάγκη ενημέρωσης του κοινού, σε μια λογική στάθμισης των έννομων αγαθών. Είναι ένα από τα συμπτώματα της βαριάς αρρώστιας που περνά η δημοσιογραφία στην Ελλάδα. Μαζί με τις πολιτικές κι οικονομικές εξαρτήσεις από "παράγοντες", τις εργοδοτικές αυθαιρεσίες, τις επακόλουθες "γραμμές" κοκ..

(το άρθρο αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην χτεσινή τουιτερική παρέμβαση του δικηγόρου Βασίλη Σωτηρόπουλου, τον οποίο κι ευχαριστώ)